به گزارش خبرنگار تازه‌های اقتصاد، صدای موتور در تهران دیگر یک عنصر حاشیه‌ای نیست؛ بخشی از ریتم روزمره شهر است. از اولین ساعت‌های صبح که پیک‌های موتوری در خیابان‌های مرکزی و تجاری حرکت می‌کنند تا نیمه‌شب که گروه‌های کوچک موتورسواری در بزرگراه‌های خلوت‌تر شهر دیده می‌شوند، موتورسیکلت به یکی از ثابت‌ترین نشانه‌های زندگی شهری در پایتخت تبدیل شده است.

در شرایطی که افزایش قیمت خودرو، محدودیت‌های ترافیکی، هزینه بالای نگهداری خودرو شخصی و فشار اقتصادی بر طبقه متوسط و پایین، الگوی حمل‌ونقل شهری را تغییر داده، موتورسیکلت به‌تدریج از یک وسیله جانبی به یک «زیرساخت غیررسمی حمل‌ونقل شهری» در تهران تبدیل شده است؛ زیرساختی که هم اقتصاد و هم زندگی روزمره را حرکت می‌دهد.

موتور؛ راه‌حل اقتصادی در شهری متراکم

برای بخش قابل توجهی از ساکنان تهران، موتورسیکلت نه یک انتخاب سبک زندگی، بلکه یک انتخاب مبتنی بر ضرورت است. هزینه پایین خرید نسبت به خودرو، مصرف سوخت کمتر، امکان استفاده بدون دغدغه پارکینگ و مهم‌تر از همه، توان عبور از ترافیک سنگین، موتور را به یکی از کارآمدترین ابزارهای جابه‌جایی در شهر تبدیل کرده است.

اما اهمیت موتور در تهران فقط به حمل‌ونقل شخصی محدود نمی‌شود. رشد اقتصاد دیجیتال و خدمات مبتنی بر پلتفرم‌ها، موتور را وارد یک زنجیره گسترده اقتصادی کرده است؛ از پیک‌های تحویل غذا و کالا گرفته تا ارسال‌های فروشگاه‌های آنلاین، خدمات تعمیرات فوری و حتی توزیع دارو در برخی مسیرها.

در واقع، بخشی از «سرعت اقتصاد شهری تهران» امروز نه با خودرو، بلکه با موتورسیکلت تنظیم می‌شود؛ ابزاری که اگرچه ساده به نظر می‌رسد، اما در عمل یکی از ستون‌های پنهان گردش خدمات در شهر است.

تنوع بازار؛ بازتاب مستقیم تنوع طبقاتی تهران

بازار موتورسیکلت در تهران به‌نوعی بازتاب مستقیم ساختار طبقاتی و جغرافیایی شهر است؛ هر منطقه، هر طبقه و هر سبک زندگی، انتخاب متفاوتی دارد.

موتورهای اقتصادی؛ ابزار کار و معیشت

موتورهای شهری ۱۲۵ تا ۱۵۰ سی‌سی همچنان بیشترین حضور را در خیابان‌های تهران دارند. این موتورها به دلیل هزینه نگهداری پایین، تعمیرپذیری ساده و دوام نسبی، به انتخاب اصلی پیک‌های موتوری و مشاغل خدماتی تبدیل شده‌اند.

در واقع این دسته از موتورها بیشتر از آنکه «کالای مصرفی» باشند، ابزار تولید درآمد محسوب می‌شوند. بسیاری از موتورسواران این بخش، روزانه ده‌ها کیلومتر در سطح شهر تردد می‌کنند و موتور برای آنها عملاً معادل یک ابزار کار تمام‌وقت است.

اسکوترها؛ موتورسواری بدون درگیری فنی

در سوی دیگر، اسکوترها طی سال‌های اخیر جایگاه ویژه‌ای در میان کاربران شهری پیدا کرده‌اند. ویژگی مهم این دسته، «کاهش درگیری با موتورسواری سنتی» است؛ گیربکس اتوماتیک، راحتی در رانندگی، طراحی مناسب برای ترافیک و فضای حمل وسایل، باعث شده اسکوترها به انتخابی محبوب برای کارمندان، دانشجویان و کاربران روزمره تبدیل شوند.

این گروه بیش از آنکه بر کارکرد اقتصادی موتور تمرکز داشته باشند، به دنبال ترکیبی از راحتی، زمان‌بری کمتر و تجربه شهری مدرن هستند.

موتورهای ادونچر و تورینگ؛ شکل‌گیری فرهنگ سفر

در کنار این روندها، بازار موتورهای ادونچر و تورینگ نیز در حال رشد آهسته، اما پیوسته است. این موتورها برای سفرهای جاده‌ای، مسیرهای طولانی و گاهی مسیرهای خارج از آسفالت طراحی شده‌اند.

اگرچه قیمت بالا و محدودیت دسترسی باعث شده این بخش هنوز کوچک بماند، اما افزایش علاقه به موتورگردی و سفرهای گروهی نشان می‌دهد که موتورسواری در تهران به‌تدریج در حال ورود به مرحله «استفاده فراغتی و سفرمحور» نیز هست؛ چیزی که پیش‌تر در ایران چندان رایج نبود.

محبوب‌ترین‌ها

اگرچه نام بسیاری از موتورهای حاضر در بازار تهران با برندهای ژاپنی، ایتالیایی یا هندی شناخته می‌شود، اما واقعیت بازار امروز ایران پیچیده‌تر از گذشته است؛ بازاری که بخش عمده آن بر پایه مونتاژ داخلی، قطعات چینی و همکاری برندهای چندملیتی شکل گرفته است.

در بخش اقتصادی بازار، همچنان موتورهای چینی و مدل‌های مبتنی بر پلتفرم‌های قدیمی هوندا، بیشترین سهم خیابان‌های تهران را در اختیار دارند. موتورهای سی جی، باکسر و مدل‌های مشابه به دلیل قیمت پایین‌تر، فراوانی قطعات و تعمیر آسان، همچنان انتخاب اصلی بازار کار و حمل‌ونقل روزمره محسوب می‌شوند. بسیاری از این مدل‌ها اگرچه با برندهای ایرانی عرضه می‌شوند، اما وابستگی بالایی به قطعات و زنجیره تولید چین دارند.

در کنار چین، برندهای هندی نیز طی سال‌های گذشته نقش مهمی در بازار موتور ایران داشته‌اند. موتورهای تی وی اس و باجاج به‌دلیل کیفیت بالاتر نسبت به بسیاری از نمونه‌های اقتصادی چینی، میان کاربران شهری محبوب شدند و برای مدتی سهم قابل توجهی از بازار را در اختیار داشتند. فعالان بازار در سال‌های گذشته حتی از هند به‌عنوان یکی از بازیگران اصلی بازار موتور ایران یاد می‌کردند.

در رده‌های میان‌قیمت و شهری، موتورهای تایوانی و برندهای نزدیک به استانداردهای تایوانی نیز جایگاه ویژه‌ای پیدا کرده‌اند؛ به‌ویژه در بازار اسکوترها. بسیاری از کاربران تهرانی، موتورهای تایوانی را نقطه تعادل میان کیفیت، استهلاک و قیمت می‌دانند. به همین دلیل، بخشی از بازار اسکوترهای شهری عملاً تحت تأثیر طراحی‌ها و فناوری‌های شرق آسیاست.

در سطح بالاتر بازار نیز برندهای ایتالیایی و اتریشی، هرچند سهم کوچکی دارند، اما همچنان نقش مهمی در شکل‌دهی سلیقه بازار ایفا می‌کنند. موتورهایی مانند بنلی، کی تی‌ام و برخی مدل‌های وارداتی اروپایی بیشتر در میان کاربران حرفه‌ای‌تر یا علاقه‌مندان به راید و موتورگردی دیده می‌شوند. نکته جالب آن است که بخشی از برندهای شناخته‌شده اروپایی امروز نیز با همکاری خطوط تولید چینی یا آسیایی وارد بازار می‌شوند؛ موضوعی که مرز میان «برند اروپایی» و «تولید آسیایی» را تا حد زیادی کمرنگ کرده است.

بازار دست دوم؛ وقتی موتور صفر از دسترس خارج می‌شود

در سال‌های اخیر، افزایش شدید قیمت موتورسیکلت‌های صفر باعث شده بازار دست دوم به یکی از مهم‌ترین بخش‌های خرید و فروش موتور در تهران تبدیل شود؛ بازاری که دیگر فقط محل خرید مدل‌های ارزان و فرسوده نیست، بلکه بخش قابل توجهی از تقاضای واقعی بازار را جذب کرده است.

فعالان بازار می‌گویند جهش قیمت موتورهای صفر، به‌ویژه در مدل‌های شهری و اسکوترها، باعث شده بسیاری از خریداران به‌جای خرید یک موتور اقتصادی صفر، سراغ مدل‌های کارکرده، اما باکیفیت‌تر بروند. به‌عنوان مثال، اسکوترهایی که تا چند سال پیش در بازه قیمتی میان‌رده قرار می‌گرفتند، امروز در نسخه صفر با قیمت‌هایی میلیاردی معامله می‌شوند؛ موضوعی که بازار نمونه‌های دست دوم را داغ‌تر کرده است.

بررسی قیمت‌های بازار نشان می‌دهد امروز موتورهای اقتصادی دست دوم مانند سی جی یا باکسر، بسته به سال ساخت و وضعیت فنی، عموماً در بازه ۱۰۰ تا ۳۰۰ میلیون تومان قرار دارند، در حالی که اسکوترها و مدل‌های میان‌رده کارکرده معمولاً از حدود ۳۰۰ میلیون تومان آغاز می‌شوند و در برخی مدل‌های ژاپنی یا ادونچر به بالای یک میلیارد تومان نیز می‌رسند.

در مقابل، قیمت موتورهای صفر طی سال‌های اخیر رشد قابل توجهی را تجربه کرده است. بسیاری از مدل‌های اقتصادی صفر اکنون در محدوده ۳۰۰ میلیون تومان قرار دارند و اسکوترها یا مدل‌های شهری محبوب، بسته به برند و کشور سازنده، به محدوده ۵۰۰ میلیون تا بالای یک میلیارد تومان نیز می‌رسند.

یکی دیگر از عواملی که بازار دست دوم موتور را در تهران داغ‌تر کرده، افت قیمت قابل توجه موتورهای صفر بلافاصله پس از خرید است. فعالان بازار می‌گویند بسیاری از مدل‌ها، به‌ویژه در رده اسکوترها و موتورهای میان‌رده، تنها در سال اول بین ۱۰ تا ۱۵ درصد افت قیمت را تجربه می‌کنند و با افزایش کارکرد، این کاهش بیشتر هم می‌شود. برخی برآوردهای بازار نشان می‌دهد موتورهای یک‌ساله به‌طور متوسط حدود ۱۲ درصد و مدل‌های سه‌ساله بیش از ۲۰ درصد افت قیمت دارند.

در این میان، موتورهایی که قطعات فراوان‌تر، تعمیرکار بیشتر و بازار خرید و فروش فعال‌تری دارند، معمولاً افت قیمت کمتری را تجربه می‌کنند. به همین دلیل، برندهایی مانند هوندا، باجاج، تی وی اس و برخی اسکوترهای ژاپنی و تایوانی، در بازار دست دوم تهران همچنان نقدشوندگی بالایی دارند و راحت‌تر خرید و فروش می‌شوند.

بازار اکسسوری؛ صنعتی در سایه موتور

یکی از تغییرات مهم بازار موتور در تهران، رشد قابل توجه بازار تجهیزات و اکسسوری است. برخلاف گذشته که خرید موتور پایان فرآیند بود، امروز خرید موتور آغاز یک چرخه مصرف جدید محسوب می‌شود.

کلاه‌های ایمنی استاندارد، اینترکام، دوربین‌های نصب‌شونده، لباس‌های محافظ، گاردهای بدنه، باکس‌های حمل بار و تجهیزات نورپردازی، بخشی از یک بازار مکمل، اما رو به رشد را شکل داده‌اند.

در برخی مناطق تهران، فروشگاه‌های تجهیزات موتور دیگر فقط محل خرید نیستند؛ به نقاط اتصال اجتماعی تبدیل شده‌اند؛ جایی برای آشنایی موتورسواران، شکل‌گیری گروه‌های موتورسواری و تبادل تجربه.

موتورسواری بانوان؛ تغییر آرام در یک تصویر سنتی

اگر تا چند سال پیش موتورسواری در تهران عمدتاً تصویری مردانه داشت، امروز این تصویر در حال تغییر تدریجی است؛ تغییری آرام، اما قابل مشاهده.

بخش مهمی از این تغییر به گسترش اسکوترها برمی‌گردد؛ موتورهایی که به دلیل طراحی ساده‌تر و کاربری شهری، برای بخشی از بانوان در تهران به گزینه‌ای عملی‌تر تبدیل شده‌اند. در کنار آن، حضور زنان در پیست‌های آموزشی، تورهای موتورسواری و گروه‌های غیررسمی، این روند را تقویت کرده است.

نقش شبکه‌های اجتماعی در این میان قابل توجه است؛ انتشار تجربه‌های شخصی، آموزش‌های اولیه، معرفی تجهیزات ایمنی و شکل‌گیری روایت‌های جدید از موتورسواری زنان، به تدریج این حوزه را از یک فعالیت محدود به یک پدیده قابل مشاهده در فضای شهری تبدیل کرده است.

هرچند همچنان ابهام‌ها و محدودیت‌های قانونی درباره موتورسواری زنان وجود دارد، اما حضور آنها در فضای شهری نسبت به گذشته به‌مراتب پررنگ‌تر شده است. همزمان با این تغییر، بازار اکسسوری و تجهیزات موتور نیز آرام‌آرام خود را با این گروه جدید از کاربران تطبیق داده است. فروشندگان تجهیزات ایمنی و پوشاک موتورسواری در سال‌های اخیر تنوع بیشتری در طراحی کلاه، دستکش، لباس‌های محافظ و حتی اسکوترهای شهری ارائه کرده‌اند؛ تغییری که نشان می‌دهد زنان دیگر صرفاً مخاطبی حاشیه‌ای در بازار موتور محسوب نمی‌شوند. افزایش تقاضا برای تجهیزات سبک‌تر، طراحی‌های شهری‌تر و محصولات متناسب با استفاده روزمره، بخشی از روندی است که به گفته فعالان این بازار، در حال تغییر دادن سلیقه و الگوی مصرف در صنعت اکسسوری موتور در تهران است.